Tatak
Marry Joy Villaram
Nasa harap ng barangay hall si Jomar, hawak ang walis, hindi ang cellphone.
“Ang kabataan raw ang pag-asa ng bayan,” bulong ni Kap. “Puro kayo post sa
Facebook.”
Ngumiti si Jomar. “Kaya nga po kami nagwawalis, Kap.”
Sa likuran niya, dalawampung kabataan—mga kasapi ng Sangguniang Kabataan
(SK), out-of-school youth, at mga estudyante—ang nagpipintura ng pader,
nagtatanim ng mga bakawan, at nagtuturo sa mga bata na magbasa.
Walang bayad. Walang proyektong pinondohan ng pulitiko. Mayroon lamang
silang group chat (GC) na pinangalanang “Tayo Na.”
Isang matanda ang lumapit. “Anak, bakit mo ginagawa iyan? Wala ka namang
mapapala.”
Tumingin si Jomar sa malinis na kanal na dati'y puno ng basura. “Mayroon po.
Hindi na babahain ang bahay ninyo tuwing umuulan.”
Noon naunawaan ni Kap. Hindi hinihintay ang responsibilidad; kusang
ginagampanan ito.
Limang Minuto
Albert Parubrub
Tuwing gabi, magkatabi man kami ng
aking kapatid, tila magkalayo naman ang aming mundo. Abala siya sa panonood ng
TikTok, samantalang ako nama'y naglalaro ng Mobile Legends.
“Kain na!” tawag ni Mama.
Sabay kaming sumagot ng aking
kapatid, “Wait lang, Ma!”
Isang gabi, biglang nasira ang
router.
“Aba, walang internet!” sigaw ng
aking kapatid.
Nagkatinginan kaming tatlo.
Natahimik ang lahat.
“Ma, ikuwento mo nga ulit ang
nangyari noong dinaanan kayo ng bagyo,” bigla kong naitanong.
Napangiti si Mama at nagsimulang
magkuwento. “Naku, basang-basa kami noon…”
Hanggang hatinggabi, nagkuwentuhan
at nagtawanan kaming tatlo. Napag-usapan namin ang paborito naming ulam,
nagbiruan, at nagbalik ang dating sigla ng aming samahan.
Bago kumain, pinatay muna ng aking
kapatid ang mobile data niya.
“Limang minuto lang, Ma. Magkuwento
ka muna,” sabi niya.
Hindi na nagreklamo si Mama. Sa
halip, napangiti siya.
Simula noon, ang limang minuto ay
naging isang oras.
Kristine Hilario
Si Santiago ay isang masigla at palabirong mag-aaral sa kanilang paaralan.
Mahilig siyang makipaglaro sa kaniyang mga kaklase. Dahil sa pagiging madaldal
at maayos niyang pakikitungo sa iba, gustong-gusto siyang kasama ng kaniyang
mga kamag-aral.
Araw-araw siyang nakikipagbiruan sa kaniyang mga kaklase kahit may
nararamdaman siyang sakit. Gayunman, itinatago niya ang kaniyang nararamdaman
at patuloy pa rin siyang nakikipaglaro.
Makalipas ang ilang linggo, nakita ni Gng. Alfonso si Santiago na umiinom ng
gamot. Agad niya itong tinanong, “Ayos ka lang ba, Santiago?”
“Ayos lang po,” sagot ni Santiago habang nakangiti.
Agad na lumapit si Gng. Alfonso at niyaya siyang pumunta sa klinika. Hindi
naman nag-atubili si Santiago na sumama sa kaniya.
Kinabukasan, hindi pumasok si Santiago. Napansin ito ni Gng. Alfonso at agad
siyang nag-alala dahil sa malubhang karamdaman ng kaniyang mag-aaral.
Nang makita niyang hirap mang maglakad si Santiago ay patungo pa rin sa
silid-aralan, nakahinga nang maluwag si Gng. Alfonso.
“Gng. Alfonso, gagaling pa po ako!” masiglang sigaw ni Santiago habang
nakangiti.
Sandali Lang
Isang hapon, abala si Marc sa paglalaro ng mga laro sa kaniyang cellphone.
Paulit-ulit siyang tinatawag ng kaniyang ama upang kumain.
“Sandali lang po! Tatapusin ko lang ang larong ito,” sagot niya habang hindi
inaalis ang tingin sa kaniyang cellphone.
Umuwi ang kaniyang ama mula sa malayong probinsiya upang muling makasama ang
anak na matagal na niyang hindi nakikita. Nais sana niyang ikuwento ang
masasayang alaala nila noong bata pa si Marc, ngunit “sandali lang” ang
palaging isinasagot ng anak.
Pagkalipas ng ilang araw, kinuha ni Marc ang kaniyang telepono upang tawagan
ang kaniyang ama. Ngunit huli na ang lahat. Ang balitang natanggap niya ay
pumanaw na ang kaniyang ama.
Doon lamang napagtanto ni Marc na ang bawat “sandali lang” na kaniyang
sinasabi ay unti-unting nagiging mga nasayang na pagkakataong makasama at
makausap ang kaniyang ama.
May Bunga ang Pagmamahalan sa Sanga ng Kahigpitan
Gleiza Mae Genese
Si Mariah ay isang batang mapagmahal at mapagmalasakit sa kaniyang mga magulang. Ngunit bata pa lamang siya ay nakararanas na siya ng pananakit mula sa mga ito. Hindi niya batid kung bakit, ngunit ang alam lamang niya ay sadyang mahigpit ang kaniyang mga magulang.
May nanliligaw kay Mariah. Mando ang pangalan nito. Isang gabi, nagkita silang dalawa sa isang madilim na eskinita. Sa gabing iyon, may nangyaring hindi nila napigilan.
Kinabukasan, nagising si Mariah na masama ang pakiramdam. Nakaramdam siya ng pagkahilo at pagsusuka, na napansin naman ng kaniyang ina.
“Mariah, bakit ganiyan ang iyong ikinikilos?” pagalit na tanong ng kaniyang ina.
“Inay, buntis po yata ako,” sagot ni Mariah.
Dumating ang kaniyang ama mula sa trabaho. Pagkarinig sa sinabi ni Mariah, sinampal niya ito.
“Pinag-aral ka namin! Halos magkaugapa-ugapa kami sa pagtatrabaho, tapos ganiyan ang isusukli mo sa amin!” pasigaw at pagalit na wika ng kaniyang ama.
“Kasalanan ko pa po ba, Nay at Tay? Nasaan kayo noong kailangan ko kayo? Lumaki ako sa piling ninyo, ngunit ang natanggap ko ay mga pasa at latay sa mukha at katawan. Hinanap ko ang pagmamahal ninyo bilang mga magulang, ngunit ano ang ibinigay ninyo sa akin? Pananakit sa halip na pagmamahal?”
Nalungkot ang mga magulang ni Mariah nang malaman nila ang matagal na palang dinaramdam ng kanilang anak. Nagsisi sila sa kanilang ginawa at nagpasyang magbago.
Sa paglipas ng ilang taon, lumaki ang anak ni Mariah na hindi nakilala ang kaniyang ama.
Ang Tinapay
Jhon Rex Mateo
Sa loob ng jeep, may isang batang gusgusin na sumakay.
“Manong, maaari po bang bumili ng tinapay? Kahit isa lang po. Gutom na po
ang kapatid ko.”
Hindi siya pinansin ng mga pasahero. Ang ilan ay lumayo pa. Ang iba naman ay
nagbulungan.
“Naku, modus na naman.”
Isang matandang babae lamang ang dumukot sa kaniyang bag. Inabot niya sa
bata ang huling piraso ng tinapay na mayroon siya.
Ngumiti ang bata.
“Salamat po, Lola. Kayo lang po ang naniwala.”
Pagkababa ng bata, may sumigaw mula sa likuran.
“Hoy! Bakit mo siya binigyan? Nagsisinungaling lang iyan!”
Ngumiti lamang ang matanda.
“Alam ko. Wala naman talaga siyang kapatid. Siya mismo ang nagugutom; nahihiya
lamang siyang aminin.”
Ang Munting Bayani
Marco Manzanillo
Sa isang maliit na barangay, kilala si Thon bilang isang tahimik na mag-aaral. Araw-araw niyang nakikita ang mga basurang nakakalat sa kanilang lugar.
Isang araw, nagpasya siyang manguna sa paglilinis ng kanilang pamayanan kahit pinagtatawanan siya ng ilang kabataan.
“Bakit ka pa naglilinis? Hindi naman ikaw ang nagkalat ng mga iyan!” tanong ng kaniyang kaibigan.
“Kung hindi tayo kikilos, sino pa?” sagot ni Thon.
Habang naglilinis, may isang batang nadapa dahil sa tambak na basura. Agad niya itong tinulungan at hinikayat ang iba pang kabataan na makiisa sa paglilinis.
Di nagtagal, naging malinis ang buong barangay. Kinilala siya ng kapitan dahil sa kaniyang pagkukusa at malasakit sa pamayanan. Gayunman, sinabi niya, “Hindi ako ang bayani. Tayong lahat ang may pananagutan sa pagpapanatili ng kalinisan ng ating kapaligiran.”
Online Harassment (Pang-aabuso sa Internet)
Willycent Tamayo
Si Nora ay isang 16 na taong gulang na mag-aaral na nakaranas ng pang-aabuso sa internet. Nakatanggap siya ng masasakit na mensahe at negatibong komento mula sa mga taong hindi niya kilala.
Isang gabi, habang nasa loob siya ng kanilang bahay at gumagamit ng cellphone, nagsimula ang pang-aabuso sa social media. Masayang ibinahagi ni Nora ang larawan ng bago niyang cellphone. Inaasahan niyang matutuwa rito ang mga makakakita at nais lamang niyang maipahayag ang kaniyang sarili.
Ngunit bigla siyang nakatanggap ng masasakit na komento at mapanirang salita. Siniraan at ipinahiya siya ng mga hindi niya kilalang tao. Dahil dito, naapektuhan ang kaniyang damdamin at maging ang kaniyang pagkain.
Isang gabi, matagal na umiyak si Nora. Naramdaman niyang wala siyang halaga sa mundo. Gayunman, naalala niya ang mga taong nagmamahal at sumusuporta sa kaniya—ang kaniyang pamilya at mga tunay na kaibigan.
Nagpakatatag si Nora at ipinagtapat sa kaniyang mga magulang ang kaniyang nararanasan. Tinulungan siya ng kaniyang ina na iulat ang mga taong nang-abuso sa kaniya sa social media.
Dahil sa suporta ng kaniyang pamilya at mga kaibigan, unti-unting nanumbalik ang kaniyang lakas ng loob. Natutuhan niyang huwag hayaang diktahan ng masasakit na salita ng ibang tao ang kaniyang pagpapahalaga sa sarili. Sa paglipas ng panahon, tumigil din ang pang-aabuso sa kaniya.
Naging mahalagang aral kay Nora ang karanasang ito: hindi dapat maging hadlang ang masasakit na komento ng iba sa pagtupad sa mga pangarap at pagpapahayag ng sarili. Mahalaga ring humingi ng tulong sa mga taong pinagkakatiwalaan kapag nakararanas ng pang-aabuso sa internet.
Ang Bulag na Botante
Thon Gester Bautista
Si Marco ay isang karaniwang botante sa kanilang barangay. Naganap ang kuwento noong panahon ng halalan.
“Siya ang magdadala ng pagbabago sa atin!” sabi ng kaniyang kapitbahay.
“Oo, kaya sa kaniya ako boboto,” sagot ni Marco.
Dahil naniwala si Marco sa pangako ng kandidato, ibinigay niya rito ang kaniyang boto. Inakala niyang agad na magdudulot ng pagbabago ang pagkakahalal dito bilang opisyal.
Pagkalipas ng ilang buwan, wala siyang nakitang pagbabago. Sa halip na suriin ang kaniyang naging pasiya, inisip niyang ang nahalal na opisyal lamang ang may pananagutan.
Sa huli, napagtanto ni Marco na bumoto siya dahil lamang sa mga pangako at hindi dahil sa tunay na kakayahan ng kandidato. Nagsisi siya sa kaniyang naging pasiya at nangakong magiging mas mapanuri at matalinong botante sa susunod na halalan.
Naunawaan niyang ang tunay na pagbabago ay hindi lamang nakasalalay sa mga halal na opisyal, kundi nagsisimula rin sa matalinong pagpili at pananagutan ng bawat mamamayan.
Ang Kabataang may Malasakit
Dimple Arceo
Isang umaga, napansin ni Mark na maraming bagay ang nasira sa kanilang paaralan. Sa halip na magbulag-bulagan, sinimulan niyang pulutin ang mga ito. Tinawanan siya ng ilan niyang kaklase dahil para raw siyang tagalinis. Ngunit hindi siya nagpatinag. Hinikayat niya ang kaniyang mga kaibigan na tumulong sa paglilinis at pangangalaga sa kapaligiran. Unti-unti, dumami ang mga nakilahok hanggang sa maging malinis at maayos ang kanilang paaralan.
Isang araw, pinuri sila ng kanilang guro at sinabing hindi hadlang ang pagiging bata upang makagawa ng pagbabago. Napangiti si Mark. Napagtanto niyang hindi kailangang maging mayaman o makapangyarihan upang makatulong sa lipunan. Ang tunay na diwa ng kabataan ay hindi lamang nakasalalay sa edad, kundi sa pusong puno ng pangarap, tapang, at pagmamahal sa kapwa.
Nasa Pedal ang Pangarap
Kenjie Francisco
Estudyante pa lamang si Arlo. Pangarap niyang maging propesyonal na siklista. Ngunit sabi ng kaniyang Tatay, “Mag-aral ka na lang. Iwan mo na ang bisikleta. Hindi ka yayaman diyan.”
Tuwing madaling-araw, palihim siyang gumigising. Isang bisikleta, isang ilaw, at isang tahimik na kalsada ang kaniyang kasama. Pagpasok sa paaralan, inaantok siya. Pag-uwi, muli siyang nagsasanay.
“Walang kuwenta iyan!” bulong ng mga kaklase niya. “Mag-aral ka na lang.”
Dumating ang araw ng paligsahang pampaaralan sa pagbibisikleta. Sumali siya nang hindi nalalaman ng kaniyang Tatay. Nanalo siya. Wala siyang tagapagsanay. Luma ang kaniyang bisikleta. Ngunit siya ang unang nakatawid sa linya ng pagtatapos.
Pag-uwi niya, hawak niya ang kaniyang medalya at kard ng mga marka. Parehong may mataas na marka ang mga ito.
Natahimik ang kaniyang Tatay. Maya-maya, ngumiti ito. “Anak… maaari palang pagsabayin ang pag-aaral at pangarap. Patawad. Ako na ang maghahatid sa iyo sa pagsasanay.”
PAG-ASA SA KAWALANG-PAG-ASA
Mhylez Verzon
Si Calix ay 16 na taong gulang at nakatira sa San Mateo. Mahirap ang kanilang pamilya kaya isa siyang estudyanteng nagtatrabaho upang makatulong sa kanilang mga gastusin.
Isang araw, habang nag-aaral siya, tinanong siya ng kaniyang ina.
“Calix, anak, kumain ka na ba?”
“Opo, Nay. Kayo po, kumain na po ba kayo?”
“Mamaya na, anak. Magtitinda pa ako.”
Ang kanilang proyekto sa Agham ay nangangailangan ng pera, ngunit tindera lamang ang kaniyang ina. Nang malaman ng guro ang kalagayan ni Calix, kinausap siya nito.
“Calix, nakabili ka na ba ng mga gagamitin mo sa proyekto?”
“Hindi pa po, Ma’am. Wala pa po kasi kaming pera.”
“Sige, subukan mong humanap ng paraan. Huwag kang susuko.”
Dahil sa labis na pagtatrabaho, nagkasakit nang malubha ang ina ni Calix. Wala rin silang naipong pera para pambayad sa kuryente. Dagdag pa rito ang gastusin para sa proyekto at baon ng kaniyang kapatid.
Nang makita niyang may sakit ang kaniyang ina, lumapit siya rito.
“Nay, bakit po kayo nilalagnat? Magpahinga na po muna kayo.”
“Hindi puwede, anak. Kailangan nating magtrabaho para may pambayad tayo.”
“Nay, ako na po ang bahala. Magpahinga na lang po kayo.”
Nalugmok si Calix sa kawalang-pag-asa. Ngunit sa tulong ng kaniyang mga kapatid, muling sumibol ang pag-asa sa kaniyang puso. Tinawag niya ang mga ito.
“Mga kapatid, tulungan ninyo ako, ha? Hindi tayo puwedeng sumuko.”
“Oo, Kuya. Tutulungan ka namin. Ano ang gagawin natin?”
“Magbebenta tayo para makatulong kay Nanay.”
Muling nagkaroon ng kumpiyansa si Calix. Naghanap siya ng paraan upang mabayaran ang kanilang mga gastusin, at tumulong din ang kaniyang mga kapatid. Nagbebenta sila ng mga pagkaing kalye tuwing Sabado at Linggo.
Habang nagtitinda sila, nag-usap ang magkakapatid.
“Kuya, ang dami nating benta ngayon!”
“Oo nga! Makakabayad na tayo sa kuryente at sa proyekto ko.”
Samantala, nagtatrabaho rin si Calix sa panggabing oras sa gusaling katabi ng kanilang paaralan. Bago siya pumasok sa trabaho, sinabi ng kaniyang ina:
“Calix, mag-ingat ka, ha.”
“Opo, Nay. Para po ito sa atin.”
Sa wakas, nalampasan ng pamilya ang suliranin sa pananalapi sa pamamagitan ng sama-samang pagtutulungan at pagkakaisa. Sa huli, niyakap siya ng kaniyang ina.
“Salamat, anak. Hindi mo kami sinukuan.”
“Hindi po, Nay, kasi kayo ang pag-asa ko.”
Sa mga sandaling tila wala nang pag-asa, ang pamilya ang maaaring maging sandigan at magbigay ng liwanag upang muling magpatuloy.
ANG PEKENG KAIBIGAN
Dominic Lucas
Si Ana ay isang mag-aaral na may matalik na kaibigang nagngangalang Lisa. Isang araw, nalaman niyang pinag-uusapan pala siya ni Lisa sa iba pa nilang kaklase.
“Akala ko ba, kaibigan mo ako?” malungkot na tanong ni Ana.
“Pasensiya na. Hindi ko sinasadyang saktan ka,” sagot ni Lisa.
“Masakit malaman na ang taong pinagkakatiwalaan ko ay siya palang mananakit sa akin,” sabi ni Ana.
Dahil sa nangyari, natutuhan ni Ana na hindi lahat ng taong nakangiti sa atin ay tunay na kaibigan. Napagtanto niya na ang pagkakaibigan ay hindi nasusukat sa tagal ng pagsasama, kundi sa katapatan at paggalang sa isa't isa.
Sa huli, natutuhan niyang maging maingat sa pagbibigay ng tiwala sa ibang tao.
ANG MUNTING KABUTIHAN
Hugh Gaudia
Isang umaga, habang naglalakad si Ana papunta sa paaralan, nakita niya ang isang matandang lalaki na nahihirapang magdala ng mabibigat na gamit. Maraming taong dumaan, ngunit walang tumulong sa kaniya.
Lumapit si Ana at magalang na nagtanong, “Lolo, tutulungan ko po ba kayo?”
Ngumiti ang matanda at sumagot, “Maraming salamat, iha.”
Tinulungan ni Ana ang matanda hanggang makarating ito sa kanilang bahay. Kahit nahuli siya sa klase, masaya pa rin siya dahil nakatulong siya sa kapuwa.
Pagdating sa paaralan, tinanong siya ng guro kung bakit siya nahuli. Ikinuwento ni Ana ang nangyari. Pinuri siya ng guro dahil ipinakita niya ang tunay na kahulugan ng kabutihan.
KAIBIGAN MO, MAHALIN MO
Jocelyn De Vera
Iwasan ang pambubulas.
Si Mark ay isang tahimik na mag-aaral na madalas mag-isa sa gilid ng paaralan. Pinagtatawanan siya ng kaniyang mga kaklase dahil sa kaniyang simpleng pananamit at baon. Dahil dito, hindi siya pinapansin ng mga ito. Araw-araw siyang binubulas ng kaniyang mga kaklase at sinasaktan sa pamamagitan ng masasakit na salita. Sa kabila nito, pinili niyang manahimik at hindi na lamang pansinin ang mga sinasabi nila.
Isang araw, nakita ni Teacher Ana si Mark na nag-iisang umiiyak sa gilid ng paaralan. Kinausap niya ito upang malaman kung bakit ito umiiyak. Doon niya nalaman ang lahat ng nararanasan ni Mark dahil sa pambubulas ng kaniyang mga kaklase.
Agad na ipinatawag ni Teacher Ana ang lahat ng sangkot sa pambubulas. Kinausap niya ang mga ito upang ipaliwanag ang kahalagahan ng paggalang at kabutihan sa kapwa at upang matigil na ang kanilang pambubulas kay Mark.
Kinabukasan, habang kumakain si Mark ng kaniyang baon, tinawag siya ng kaniyang guro.
“Mark, kunin mo ang sulat sa mesa ko at basahin mo iyon,” sabi ni Teacher Ana.
“Sige po, Teacher,” agad na sagot ni Mark habang nagtataka.
Binuksan ni Mark ang sulat at binasa ang nilalaman nito. Humihingi ng tawad ang kaniyang mga kaklase. Napangiti siya nang mabasa ang mensahe:
“Mark, pasensiya na sa lahat ng masasakit na salitang sinabi namin sa iyo noon. Mula ngayon, hindi na namin uulitin ang mga iyon. Ipagtatanggol ka na rin namin. Sana ay mapatawad mo kami. Kaibigan mo na kami mula ngayon.”
Ngumiti si Mark dahil sa tuwa. Agad niyang niyakap ang kaniyang guro.
“Salamat po, Ma’am. Salamat din po sa inyo,” paiyak na sabi niya.
ANG HINDI INAASAHANG DESISYON
Jolo Saturno
Si Lia ay bagong hirang na kawani ng munisipyo. Ang kaniyang pinagtatrabahuhan ay pinamumunuan ni Ginoong Reyes. Isang araw, habang sinusuri niya ang pondo para sa isang proyekto, natuklasan niyang may kakulangan sa pondong dapat sana ay ilaan para sa mga tulay at paaralan.
“Ganyan na talaga ang sistema—huwag ka nang makialam,” sabi ng ilan.
Inalok siya ni Ginoong Reyes ng malaking halaga upang manahimik.
“Tanggapin mo na. Para ito sa pamilya mo,” sabi nito.
Nag-alinlangan si Lia. Sariling kapakanan ba o kapakanan ng bayan ang kaniyang uunahin?
Akala ng mga ito ay tatanggapin niya ang alok. Sa halip, dinala niya sa Office of the Ombudsman ang mga dokumento.
Nagulat ang lahat, pati ang mga taga-barangay. Nang malaman nila ang nangyari, natakot din sila, ngunit nagsumite rin sila ng kani-kanilang ebidensiya.
Hindi lamang si Lia ang nagbunyag ng katiwalian; marami ang nagkaisa upang ilantad ito. Patunay ito na may pag-asa pang magbago ang sistema kung may isang taong maglalakas-loob na magsimula.
Ang tunay na kapangyarihan ay wala sa puwesto, kundi nasa ating katapatan. Huwag tayong manahimik sa harap ng maling gawain—ang tunay na pagbabago ay nagsisimula sa bawat isa sa atin.
ANG LUHA NI ARJAY
Arwin Aquino
Isang araw, papunta sa paaralan si Arjay. Hindi plantsado ang kaniyang uniporme kaya pinagtatawanan siya ng kaniyang mga kaklase dahil sa kaniyang simpleng kasuotan. Dahil dito, bigla siyang umalis at nagtungo sa kaniyang upuan habang umiiyak.
Patuloy ang pambubulas sa kaniya kaya madalas na lamang siyang umiiyak sa isang sulok. Dinadamdam niya ang sakit na dulot nito at madalas na nag-iisa.
Kinabukasan, nakita ng kaniyang guro si Arjay habang umiiyak. Lumapit ang guro at kinausap siya. Tinanong siya nito kung bakit siya umiiyak. Agad namang sinabi ni Arjay na binubulas siya ng kaniyang mga kaklase.
Ang Mapanlinlang na Online Games
Lexinn Hulipas
Si Tom ay 14 na taong gulang. Isa siyang batang mahilig gumamit ng gadget—maghapon at magdamag. Pati ang kaniyang ina ay wala nang magawa. Ang tanging kinatatakutan lamang niya ay ang kaniyang ama.
Noon, mahilig makisalamuha si Tom sa ibang tao, ngunit ngayon ay hindi na siya halos makaalis sa loob ng bahay. Isang araw, nasa loob siya ng kanilang tahanan. Nakaupo siya habang hawak na naman ang selpon na kinahuhumalingan niya.
Nasa trabaho ang kaniyang ama at maaga itong umalis. Samantala, abala naman ang kaniyang ina sa pagluluto para sa kanilang almusal. Habang nagluluto, napansin ng ina na may kulang na sangkap. Tinawag niya si Tom upang bumili nito. Ang tanging isinagot ng bata ay, “Mamaya na, Inay.” Paulit-ulit niya itong sinabi.
Nagalit ang kaniyang ina na si Celia, ngunit hindi pa rin sumunod ang anak. Ang tanging kinatatakutan ni Tom ay ang kaniyang ama, at ito lamang ang nakapagpapasunod sa kaniya. Wala nang nagawa ang ina. Tumigil na siya sa pagsaway sa anak. Siya na lamang ang bumili ng mga sangkap na kailangan sa pagluluto. Iniwan muna niya ang niluluto at pumunta sa tindahan upang bilhin ang mga kulang na sangkap.
Pagkauwi ng ina, ipinagpatuloy niya ang pagluluto. Nang matapos, naghain siya ng pagkain at tinawag ang anak. Kumain na sila. Pagkatapos, hinugasan ng ina ang mga ginamit na plato, kutsara, mangkok, at iba pang kagamitan. Maghapon siyang kumilos at nag-asikaso ng mga gawaing-bahay.
Kinagabihan, nakauwi na ang ama. Nakita niya ang kaniyang asawa na nakaupo, malungkot, at halatang pagod sa mukha at kilos. Tinanong niya ito, “Anong nangyari, asawa ko? Bakit pagod na pagod ka?” Malambing ang kaniyang tinig at may pag-aalala.
Isinalaysay ng asawa ang lahat ng nangyari sa maghapon. Unti-unti siyang napaluha. Nagalit ang ama at tinawag ang anak. Pasigaw niya itong tinawag. Nang marinig ni Tom ang tinig ng ama, agad siyang bumaba at lumapit sa kaniyang mga magulang.
“Hindi ka na ba titino?” sigaw ng ama sa galit. “Nahihirapan na kami sa iyo. Ni hindi ka nakikinig sa iyong nanay! Gusto mo bang hayaan ka na lang namin upang matuto ka sa mga ginagawa mo?”
Galit ang tono ng ama habang kinakausap ang anak.
“Hinayaan ka naming gumamit ng selpon, ngunit inaasahan naming gagamitin mo ito sa mabuting paraan. Hindi kami nagkulang sa pagpapaalala sa iyo. Pero simula nang mahumaling ka sa mga online game na iyan, nakakalimutan mo na ang mga responsibilidad mo bilang isang anak!” dagdag ng ama.
“Hindi mo ba nakikita ang paghihirap namin para sa iyo? Para maibigay ang mga pangangailangan mo?”
Ang ina, na kanina pa tahimik, ay umiiyak na rin. Patuloy siya sa pag-iyak. Galit na galit ang ama.
Unti-unting tumingin si Tom sa kaniyang inang patuloy sa pagluha. Naawa siya rito at naunawaan ang paghihirap ng kaniyang mga magulang. Naalala niya ang mga panahong masaya sila dahil may kontrol pa siya sa paggamit ng gadget. Pinag-isipan niya ang lahat ng sinabi sa kaniya ng kaniyang ama.
Natahimik ang buong paligid ng bahay. Nalungkot si Tom at unti-unting tumulo ang kaniyang mga luha. Humingi siya ng tawad sa kaniyang ina at ama. Nangako siyang magbabago at magkakaroon muli ng limitasyon at disiplina sa paggamit ng gadget.
Hindi agad naniwala ang ama sa pangako ng anak. Ayaw niya ng mga pangakong hanggang salita lamang. Nais niyang patunayan muna ni Tom na paninindigan nito ang sinabi.
Sa mga sumunod na araw, unti-unti nang nakita ang pagbabago ni Tom. Tumutulong na siya sa kaniyang ina at nagkukusa sa mga gawaing-bahay. Nililimitahan na rin niya ang paggamit ng selpon at muli na siyang nakikisalamuha sa kaniyang mga kaibigan sa labas ng bahay.
Muling bumalik ang saya sa kanilang tahanan. Napagtanto ni Tom kung gaano kasaya ang pagkakaroon ng malalim na ugnayan sa kaniyang mga magulang at sa mga taong nakakasalamuha niya sa labas ng tahanan. Masaya ang kaniyang mga magulang sa kaniyang pagbabago. Nakikinig na siya sa kanila.
Sa huli, tuluyan nang nagbago si Tom. Mula sa nakasanayan niyang paggamit ng selpon nang maghapon, natuto na siyang magtakda ng limitasyon sa paggamit nito.
Tandaan natin na bilang mga anak, responsibilidad nating kusang tumulong sa mga gawaing-bahay. Kung bibigyan tayo ng gadget, dapat tayong matutong magtakda ng limitasyon sa paggamit nito at magkaroon ng disiplina sa sarili. Bilang mga anak, kailangan din nating sumunod sa ating mga magulang at nakatatanda.
Ang Nawawalang Oras
Steffane Galvan
Halos buong araw na nakatutok si Mark, isang 12 taong gulang na bata, sa kaniyang telepono. Abala siya sa pag-scroll sa social media at panonood ng mga video. Dahil dito, nakakalimutan na niyang makipag-usap sa kaniyang pamilya. Wala na silang harapang pagsasama-sama o family time dahil palagi siyang nakatutok sa social media. May sarili na siyang mundong ginagalawan, malayo sa dati niyang gawi na makibahagi sa mga gawaing-bahay, makipagkuwentuhan, o kahit simpleng makipag-usap sa kaniyang pamilya.
Isang hapon, ibinaba ni Mark ang kaniyang telepono. Napansin niyang habang lumilipas ang mga araw, palagi na lamang siyang nakatutok sa kaniyang telepono at hindi na niya nakaugalian ang maayos na pakikipagkuwentuhan sa kaniyang ina.
“Mark, halika rito. Makipagkuwentuhan ka naman sa amin,” tawag ng kaniyang ina.
Bigla siyang natauhan at naisip, “Tama nga, napapabayaan ko na ang pamilya ko.”
Sa sandaling iyon, napagtanto niyang mas mahalaga ang pagkakaroon ng malalim na komunikasyon at ugnayan sa pamilya kaysa sa labis na paggugol ng oras sa social media.
Nagpasya siyang bawasan ang paggamit ng gadget at maglaan ng tiyak na oras para sa kaniyang pamilya sa pamamagitan ng simpleng pakikipagkuwentuhan at pagtulong sa mga gawaing-bahay. Dahil sa pagbabagong ito, unti-unti siyang naging mas malapit sa kaniyang pamilya at naibalik ang init at saya sa kanilang tahanan.
Natutuhan niyang huwag hayaang maagaw ng labis na paggamit ng teknolohiya ang panahong dapat sana ay inilalaan niya sa kaniyang mga mahal sa buhay.
Sa Likod ng Screen
Quenee Lee Basco
Araw-araw, gumagamit si Mia ng social media upang makipag-usap sa kaniyang mga kaibigan. Ngunit isang araw, nakatanggap siya ng masasakit na komento tungkol sa kaniyang sarili. Paulit-ulit siyang pinagtawanan at hinusgahan ng mga taong hindi naman siya kilala. Dahil dito, unti-unti siyang nawalan ng tiwala sa sarili. Ayaw na niyang pumasok at makihalubilo sa iba. Akala niya, wala siyang halaga dahil lamang sa mga salitang nababasa niya online.
Isang araw, kinausap siya ng kaniyang matalik na kaibigan.
“Mia, ayos ka lang ba?” tanong nito.
“Hindi. Nasasaktan ako sa mga sinasabi nila tungkol sa akin,” tugon ni Mia.
“Huwag mong hayaang makaapekto iyon sa pagtingin mo sa iyong sarili,” payo ng kaniyang matalik na kaibigan.
Ipinaalala nito kay Mia na hindi nasusukat ang halaga ng isang tao sa opinyon ng iba. Tinulungan din siya nitong iulat ang mga mapanakit na komento.
Mula noon, natutuhan ni Mia na pahalagahan ang sarili at huwag hayaang sirain ng masasamang salita ang kaniyang pagkatao.
Sapagkat sa likod ng bawat screen ay may taong may damdaming dapat igalang.
Ilaw
Janice Baculpo
Maagang gumising si Lita. Alas-singko pa lamang ng umaga ay gising na siya. Bitbit ang dalawang balde, pumila siya sa poso sa kabilang kanto. May bagong lansangan—bagong pag-asa!
Pagkatapos, pumasok siya sa trabaho bilang tagahugas ng pinggan sa kantina. Parang nasa antas siya ng minimum [sahod?], ngunit kalahati lamang ng dapat niyang matanggap ang ibinigay sa kaniya dahil, ayon sa paliwanag, siya raw ay “nasa ilalim ng pagsasanay.” Anim na buwan na siyang walang natatanggap na sahod.
Nakita niyang nagla-live ang kaniyang anak sa TikTok at sumasayaw kapalit ng limang pisong Stars.
“Ma, sikat na ako!”
Ngumiti si Lita nang bahagya, ngunit may kirot sa kaniyang damdamin. Samantalang ang mga taga-kabila, sa labas, ay nagpapakasasa sa milyun-milyong yaman, ang mga patron...
Sa Kabila ng Kahirapan
Naumi Laceste
Araw-araw, nasasaksihan ni Carlo ang pagkakaiba ng buhay ng mayayaman at mahihirap. Habang ang iba ay may bagong damit at masasarap na pagkain, kailangan naman niyang magtiis upang may maihain sa kanilang hapag. Minsan, nakakaramdam siya ng inggit at lungkot dahil sa hindi pantay na pagtrato sa mga taong kapos sa buhay. May mga pagkakataong minamaliit siya dahil lamang sa kanilang kalagayan.
Napapatanong na lamang siya sa sarili, “Bakit kailangang maging mahirap ang isang tao para lamang maliitin ng iba?” Gayunman, pinipili niyang manahimik at magpatuloy sa kabila ng lahat. Hindi niya hinayaang maging dahilan ang kahirapan upang mawalan siya ng pag-asa. Patuloy siyang nagsisikap sa pag-aaral at tumutulong sa kaniyang pamilya.
Isang araw, sinabi ng kaniyang ina, “Anak, huwag kang mawalan ng pag-asa. Darating din ang panahon na gagaan ang ating buhay.”
Ngumiti si Carlo at sumagot, “Opo, Nay. Hindi po ako susuko hangga't hindi ko naaabot ang aking mga pangarap.”
Sa kabila ng mga pagsubok, nanatili siyang matatag at may dignidad. Sapagkat ang tunay na yaman ay hindi nasusukat sa dami ng pera, kundi sa tapang na bumangon sa bawat hamon ng buhay.
Ang Tamad na si Rick
Brexter Cordillon
Sa isang silid-aralan na puno ng mga estudyanteng nagtatawanan at nagkukuwentuhan, naroon si Rick kasama ang kaniyang mga kaibigan.
“Uy, Rick! Nakita mo ba ang konsiyerto kagabi?”
“Sinasabi ko sa iyo, ang galing nila!”
“Hindi ako nakapunta, eh. Tinatamad kasi ako.”
“Hayst! Sayang. Ang ganda pa naman!”
Dumating ang kanilang guro at nagsimulang magturo.
“Okay, class. Ilabas na ang inyong mga takdang-aralin.”
“Ma’am, narito na po ang lahat ng takdang-aralin maliban sa kay Rick.”
Nagalit ang guro at sinita si Rick.
“Wala ka na namang ginawang takdang-aralin, Rick!”
Pinagalitan si Rick at ipinatawag sa opisina ng guro.
“Rick, bakit tuwing may takdang-aralin ay hindi mo ito ginagawa?”
“Sorry po, Ma’am. Hindi na po mauulit.”
“Sige. Ito na ang huli kong babala. Kung hindi ka pa magbabago, ipapatawag ko na ang mga magulang mo.”
Bumalik si Rick sa silid-aralan at nakita niya ang babaeng kaniyang nagugustuhan. Tinawag niya ito.
“Uy, Gail! Libre ka ba ngayon?”
“Umm, oo. Libre naman ako.”
“Puwede ba kitang makausap?”
“Sige.”
“Uhm, Gail, gusto kita.”
Nagulat si Gail sa sinabi ni Rick.
“Oh, sorry, Rick, pero hindi kita gusto. Ayusin mo muna ang sarili mo. Baka sakaling magkaroon ng pagkakataon para sa ating dalawa.”
Napabuntong-hininga si Rick.
“Ah, sige, Gail.”
Nadurog ang puso ni Rick sa sinabi ni Gail sa kaniya. Mula noon, nagsikap na siyang magbago. Naging masipag na siya at hindi na nagpabaya sa kaniyang mga takdang-aralin.
Sa Likod ng Ngiti
Aizelle Hulipas
Sa isang maliit na paaralan, may isang batang nagngangalang Ana. Mahirap lamang ang kanilang pamilya kaya madalas siyang pagtawanan ng kaniyang mga kaklase dahil sa luma niyang damit, sapatos, at mga gamit sa paaralan. Kung minsan, hindi siya nakasasabay sa kaniyang mga kaklase dahil wala siyang sapat na baon. Ngunit kahit nahihirapan, hindi niya hinahayaang mawala ang kaniyang pag-asa.
Isang araw, tinanong siya ng kaniyang guro kung bakit patuloy pa rin siyang nagsisikap sa kabila ng lahat. Sumagot siya, “Dahil ang kahirapan ay hindi sukatan ng aking pagkatao. Maaaring wala kami sa buhay, pero mayroon akong pangarap, dignidad, at lakas ng loob na harapin ang bawat pagsubok.”
Napaisip ang kaniyang mga kaklase at unti-unting naunawaan ang kanilang pagkakamali. Simula noon, tinanggap at iginalang na nila si Ana.
Sa kabila ng hindi pantay na pagtingin ng lipunan, pinatunayan niyang ang tunay na halaga ng tao ay hindi nasusukat sa yaman kundi sa kaniyang pagkatao.
Nawalang Sandali
Trisha May Cariño
Pagkagising ni Mark araw-araw, cellphone agad ang kaniyang hinahanap. Kahit habang kumakain, nag-aaral, o kasama ang kaniyang pamilya, hindi niya maalis ang tingin sa screen. Mas interesado siya sa mga post, laro, at komento kaysa sa mga taong nasa paligid niya.
Isang gabi, tinawag siya ng kaniyang ina upang sabay-sabay silang maghapunan. Ngunit gaya ng dati, tumanggi siya dahil abala siya sa paglalaro. Maya-maya, nakatanggap siya ng mensahe mula sa kaniyang ina.
“Anak, miss na kitang kausap kahit magkasama lang tayo sa bahay.”
Napahinto si Mark. Agad siyang lumabas ng silid upang hanapin ang kaniyang ina, ngunit walang sumagot. Pagdating niya sa sala, nakita niyang patay ang mga ilaw at walang tao roon. Bigla siyang nakaramdam ng lungkot.
Tiningnan niya ang kaniyang cellphone at nakita ang isang lumang larawan ng kaniyang pamilya. Doon niya napagtanto ang masakit na katotohanan: hindi pala siya nawalan ng oras para sa kaniyang pamilya; matagal na pala niyang hindi pinapansin ang mga sandaling kasama niya sila.
Mula noon, natutuhan ni Mark na dapat gamitin ang teknolohiya upang mapalapit sa iba, hindi upang ilayo ang sarili sa tunay na buhay.
Pantay na Karapatan
Jerson Placido
Araw-araw, nakikita ni Ana ang kaniyang mga kaklaseng may mga bagong gamit, mamahaling sapatos, at bagong damit, samantalang siya ay madalas pumapasok nang walang baon at gumagamit ng mga lumang kagamitan. Minsan, narinig niyang pinagkakatuwaan siya ng ilan sa kaniyang mga kaklase dahil sa simple niyang pananamit. Nasaktan siya, ngunit hindi niya hinayaang mawala ang kaniyang tiwala sa sarili.
Sa kabila ng kahirapan, patuloy siyang nagsisikap sa pag-aaral. Para sa kaniya, hindi nasusukat ang halaga ng isang tao sa dami ng kaniyang pera o sa mamahaling gamit na mayroon siya.
Nang araw ng pagtatapos, siya ang nakatanggap ng pinakamataas na karangalan. Napaluha siya sa tuwa at sinabi, “Maaaring hindi pantay ang mga pagkakataong ibinibigay ng mundo, ngunit lahat tayo ay may pantay na dignidad at karapatang mangarap.”
Ipinakita ng kaniyang tagumpay na ang tunay na yaman ng tao ay hindi nasusukat sa kaniyang ari-arian kundi sa kaniyang katatagan, dignidad, at pagsisikap sa buhay.
Si Benji at ang Pag-asa
Sean Carl Bobis
Sa bayang may matataas na gusali, marami pa rin ang nakararanas ng kahirapan, katulad ni Benji. Napilitan siyang tumigil sa pag-aaral at magtrabaho sa konstruksyon dahil sa hirap ng buhay.
Isang araw, nilapitan siya ng kaniyang matandang katrabaho habang nagpapahinga.
“ Iho, nag-aaral ka pa ba?” tanong ng matanda.
“Hindi na po, Manong. Pinili ko na lang pong magtrabaho dahil sa hirap ng buhay,” sagot ni Benji.
“Huwag kang hihinto sa pag-aaral. Edukasyon ang isa sa mga paraan upang makaahon sa kahirapan. Mag-aral kang muli,” payo ng matanda.
Napaisip si Benji at napagtantong tama ang payo sa kaniya. Nagbalik siya sa pag-aaral at patuloy na nagtrabaho tuwing wala siyang klase.
Sa kabila ng mga pagsubok, nagsikap si Benji hanggang sa makatapos siya ng pag-aaral. Nakahanap siya ng magandang trabaho at nakatulong sa kaniyang pamilya.
Bunga ng Mabuting Pag-iisip
Mark Angelo Ton
Sa isang baryo ay may nakatirang binatang nagngangalang Jose. Mula pagkabata hanggang sa paglaki niya, nasaksihan niya ang maling pamamahala ng mga namumuno sa kanilang lugar.
“Jose, alam mo ba? Malapit na raw ang botohan,” sabi ni James.
“Oh? Sana naman ay pag-isipang mabuti ng mga tao ang kanilang iboboto,” mahinang sabi ni Jose.
Sa araw ng botohan, pumila sina James at Jose upang bumoto.
Sa wakas, matapos ang ilang taon ng maling pamamahala ng gobyerno, nagkaroon ng pagkakataong mapalitan ang mga namumuno ng mga pinunong mahusay at marunong mamahala.
Barya sa Kinabukasan
Zaijan Dumo
Nanginginig ang mga daliri ni Jomar habang binibilang ang iilang baryang nasa kaniyang bulsa. Kulang pa rin ang mga ito. Kasabay ng pagtunog ng kampana ay ang pagbigat ng kaniyang dibdib—hindi dahil sa bigat ng kaniyang bag, kundi dahil sa katotohanang maaaring iyon na ang huling araw niya sa paaralan.
Sa edad na labing-anim, mas pinili niyang maglakad sa ilalim ng init ng araw upang magbenta ng sampaguita kaysa umupo sa silid-aralan. Para sa kaniya, ang simpleng pangarap na makapagtapos ay tila may napakataas na halagang kailangang bayaran—isang halagang para lamang sa mga may kaya.
Habang pinagmamasdan niya ang mga kaklaseng may dalang mga bagong laptop at sapatos, naisip niya: “Hanggang kailan kaya magiging hadlang ang kumakalam na sikmura sa karapatang mangarap?”
Sa lipunang ito, tila nagiging pribilehiyo ng mga may kakayahang magbayad ang edukasyon, samantalang ang mga mahihirap ay pinagkakaitan ng pagkakataong bumuo ng mas maliwanag na kinabukasan.











